O skutkach pornografii

Fragmenty artykułu dr hab. prof. Krystyny Ostrowskiej (Uniwersytet Warszawski). 

Podejmując problematykę pornografii w aspekcie rozwoju osobowości, należy zwrócić przede wszystkim uwagę na te czynniki, które wyznaczają typowo ludzkie istnienie. A więc:

1. Człowiek jest istotą rozwijającą się w wymiarze biologicznym, psychicznym, społecznym, religijno-moralnym (duchowym), tak by stawać się coraz bardziej człowiekiem.

2. Rozwój dokonuje się według określonych praw rozwojowych, właściwych dla powyższych wymiarów. Jest to rozwój od globalności do szczegółowości oraz od uszczegółowienia do uogólnienia.

3. Człowiek jest istotą ukierunkowującą się „ku komuś lub czemuś”. Obiektami, na które człowiek ukierunkowuje swoje myślenie, uczucia i aktywność mogą być: on sam, inni ludzie, Istota Transcendentna (Bóg Absolut), świat.

4. Człowiek dąży do wewnętrznej integracji swojego wymiaru biologicznego, psychicznego, społecznego i duchowego. Dąży także do integracji z otaczającym światem ludzi, rzeczy, przyrody, Transcendencji.

5. Człowiek swoje ukierunkowania na siebie, innych ludzi, otaczający świat, Boga może tak „opracować”, „sformułować” i w konsekwencji przyjąć jako program działania, że mogą one służyć stawaniu się coraz bardziej człowiekiem lub oddalać go od możliwości rozwoju typowo ludzkich zadatków, właściwości i powinności.

6. Druki, pisma, zdjęcia, fotografie, filmy, wideoklipy, reklama o charakterze pornograficznym jest przekazem i podlega prawom jak każdy inny przekaz. Psychologia społeczna dostarczyła nam sporo informacji na temat roli i warunków przekazu werbalnego i niewerbalnego w kształtowaniu obrazu samego siebie, innych ludzi, relacji między nimi i prawidłowości rządzących zachowaniami ludzkimi. W przekazie pornograficznym dostarcza się bodźce, które mają charakter informacyjny, pobudzający i modyfikujący dotychczasową wiedzę oraz struktury reagowania i działania człowieka. W odniesieniu do analizy skutku przekazu pornograficznego muszą być zastosowane te same kryteria, jakie stosowane są przy ocenie skutków jakiegokolwiek innego przekazu o treściach społecznych, psychologicznych i moralnych, z  uwzględnieniem rozwojowego zadania jakim jest ‘bycie coraz bardziej człowiekiem’.

7. Człowiek, żyjąc we wspólnocie społecznej, religijnej i rodzinnej podlega wielu prawom regulującym bycie tych wspólnot, podlega także prawom rządzącym jego osobistym rozwojem, tak więc jakiekolwiek działania adresowane do jednostek i grup muszą być oceniane z punktu widzenia respektowania tych praw. Szkodliwość różnych działań, w tym na przykład pornografii, może zasadzać się na działaniach sprzecznych z tymi prawami.

Rozważania o pornografii nie mogą pomijać elementarnych zasad rozwoju osobowości. Podejmowany w procesie wychowania i samowychowania rozwój osobowości ma na celu ukształtowanie określonych struktur, mechanizmów i funkcji, które gwarantują „bycie Człowiekiem”. Do tych właściwości należy zaliczyć:

– hierarchiczny system wartości: osobistych, społecznych, moralnych, religijnych;
– jednoczącą filozofię życia;
– samokontrolę;
– empatię;
– umiejętność nawiązywania braterskich i przyjaznych kontaktów z innymi;
– poczucie celu i sensu życia własnego i innych;
– tożsamość i poczucie własnej wartości;
– odpowiedzialność, odczucie bycia sprawcą;
– poczucie więzi z innymi ludźmi;
– poczucie więzi ze światem Transcendencji;
– rozumienie i umiejętność obcowania z cierpieniem, krzywdą i nierównością itp.;
– umiejętność pokonywania stresu, przeszkód i trudności;
– umiejętność rozwiązywania konfliktów i podejmowania decyzji.

Należy w związku z tym zapytać, na które z wymienionych właściwości ukierunkowany jest przekaz pornograficzny. Czy ma on oddziaływanie pozytywne, czy raczej, albo wprost, zaburzające, niszczące? Można spytać, jaki system wartości lansują producenci pornografii. Czy taką wartością jest wzbogacenie się, a więc pieniądz, czy autentyczny, osobowościowy, typowo ludzki rozwój człowieka. Prześledzenie pornografii w tym aspekcie może dostarczyć informacji o jej szkodliwości.

Analizując krok po kroku treści pornograficzne z zarysowanym modelem osobowości dojrzałej, można dopiero ocenić ich destruktywną rolę. Zwolennicy pornografii szermując tezą o „wolności wyborów” nie zauważają, iż wolność jest jedynie wartością służącą pełniejszemu rozwojowi człowieka, a nie wartością, na której ma się zakończyć rozwój człowieka.

 

Skutki pornografii

A. W ocenie psychoterapeutów:

– pornografia jest przyczyną sprawczą lub jedną z przyczyn wywołujących seksualne przestępstwa;
– pornografia prowadzi do zaburzeń osobowości, szczególnie w sferze uczuć, relacji do drugiego człowieka i wyobraźni;
– pornografia może być związana z innymi antyspołecznymi czynami.

B. Według badań klinicznych:

– pornografia prowadzi do efektu uzależnienia, który objawia się coraz większym zainteresowaniem pornografią i poszukiwaniem nowych o większym potencjale pobudzeniowym materiałów;
– pornografia prowadzi do efektu eskalacji; oznacza to, że szuka się coraz bardziej wyrazistego, drastycznego i dewiacyjnego (niecodziennego, szokującego, anormalnego materiału), by utrzymać się na dotychczasowym poziomie pobudzenia;
– pornografia prowadzi do efektu tracenia wrażliwości; polega on na tym, że materiały wcześniej postrzegane jako szokujące, nieprzyzwoite, odrażające wydają się zwyczajne, godne pochwały i zaakceptowania, a tym samym działania dewiacyjne i nieaprobowane społecznie – upragnione;
– wzrastająca tendencja wcielania w życie; oglądane w publikacjach pornograficznych relacje i zachowania między osobami stają się czynnikiem motywującym do podjęcia i odwzorowania takiego samego zachowania.

C. Ogólne:

– jednowymiarowa wizja człowieka, jako człowieka zmysłowego i opanowanego wymiarem seksualnym;
– ukazywanie dewiacyjnych zachowań seksualnych;

– stymulacja bodźcami o charakterze seksualnym prowadzi do wzrostu napięcia seksualnego i możliwości jego rozładowania, a w przypadkach nieukształtowanej samokontroli (jak to ma miejsce u dzieci i młodzieży), może dochodzić do aktów przemocy seksualnej i przestępczości na tle seksualnym;

– intensywna stymulacja bodźcami o charakterze seksualnym w okresie intensywnego rozwoju uczuć, sfery poznawczej, moralnej i religijnej, jak to ma miejsce w okresie dorastania może prowadzić do wewnętrznych konfliktów, lęków i w konsekwencji dezintegracji osobowości;
– systematyczne korzystanie z przekazu pornograficznego może powodować uzależnienie, skutkujące trwałym angażowaniem myśli, uczuć i działań jedynie wokół sfery seksualnej;
– kształtowanie zniekształconego obrazu świata, relacji międzyludzkich, człowieka i roli seksualności;
– przedmiotowe traktowanie osób, które wybierane są do realizowania wzorców zachowań seksualnych podpowiadanych w przekazach pornograficznych;
– zniszczenie naturalnego poczucia wstydu i wstydliwości;
– ukierunkowanie wyobraźni na jeden aspekt ludzkiej egzystencji;
– zniszczenie istoty współżycia seksualnego jako wyrazu miłości, szacunku, jedności, zaufania, oddania, wierności, przyjaźni;
– zniszczenie intymnego charakteru współżycia seksualnego kochających się osób;
– ukazywanie wadliwego systemu wartości, w którym zakłada się odrzucenie osobowego odniesienia do siebie, innych ludzi, Boga.

Profilaktyka pornografii.

Naczelną zasadą wszelkich działań skierowanych ku człowiekowi powinno być „nie szkodzić”. Bombardowanie młodzieży przekazem pornograficznym należy uznać za działalność szkodliwą, wymierzoną w proces kształtowania osobowości, zaś korzystanie przez nią samą z tych przekazów za zachowanie „ryzykowne”. Wychodząc z ogólnych założeń profilaktyki, można sformułować postulaty dotyczące profilaktyki pornografii. Postulaty te dotyczą tzw. profilaktyki pierwszorzędowej. Są to:

1. Autentyczne wzmocnienie wychowawczej funkcji i roli rodziny poprzez system informacji, szkoleń rodziców i właściwego przygotowania do pełnienia funkcji rodzicielskich oraz stworzenie możliwości ekonomicznych do przeznaczenia czasu rodziców na ich wychowawcze funkcje;

2. Autentyczne wzmocnienie wychowawczej roli szkoły poprzez stworzenie klimatu dla działań wychowawczych w szkole, wyrażającego się w premiowaniu nauczycieli prowadzących aktywność wychowawczą, rzeczywiste rozpoznanie potrzeb dziecka, dostarczenie uczniom, nauczycielom i rodzicom odpowiednich pomocy dydaktycznych o pozytywnych wzorcach osobowościowych;

3. Wspieranie wspólnot religijnych;

4. Ukazywanie w środkach masowego przekazu człowieka wielowymiarowego, nakierowanego na wartości i zdolnego do przekraczania swoich ograniczeń biologicznych i psychicznych;

5. Tworzenie prawa opartego na prymacie godności osoby ludzkiej, a nie wolnego wyboru.
Prawo karne jest jednym ze zbiorów praw, które regulują ludzkie stosunki w społeczeństwie i państwie. Jednak człowiek w codziennym życiu podlega oddziaływaniu wielu różnych, innych praw, np. prawu rodzinnemu, cywilnemu, religijnemu, moralnemu, obyczajowemu itp. Integralne funkcjonowanie osoby ludzkiej wymaga, aby prawodawcy różnych praw budowali je na tym samym fundamencie, jakim jest prymat osoby ludzkiej i jej godność (prawo naturalne). Prawa formułowane na różnych założeniach antropologicznych lub o rozmytych i niejasnych kryteriach przyjmowanych wartości stają się nieczytelne dla odbiorcy, a często formułują przeciwstawne żądania i oczekiwania. Taka sytuacja prowadzi nie tylko do łamania prawa i obniżenia jego prestiżu, lecz także w konsekwencji wyrządza szkodę poszczególnym jednostkom i całym społeczeństwom.

6. Jednym z pilniejszych zadań jest podniesienie świadomości społecznej o szkodliwych skutkach przekazów pornograficznych na rozwój osobowości.

Powyższy tekst stanowią fragmenty artykułu prof. dr hab. Krystyny Ostrowskiej, Uniwersytet Warszawski, Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji. 

« wróć