Patozachowania w sieci, na które powinniśmy reagować

Sieć internetowa stanowi alternatywną rzeczywistość dla młodych ludzi. I dziś nikt właściwie z tym nie dyskutuje. Według badań NASK dzieci zaczynają korzystać z sieci już od 7 roku życia, a im młodsze pokolenie, tym ten kontakt następuje wcześniej. Dla większości nastolatków internet jest przestrzenią dla rozrywki, dostępu do muzyki, filmów i gier, a przede wszystkim środowiskiem kontaktów społecznych. Funkcjonując równolegle w świecie realnym i wirtualnym, przenoszą nawyki i zachowania z jednego do drugiego obszaru. Dorastają wzorując się na tym, co obserwują. Granice między tymi światami są dla młodych ludzi płynne, co już dla ich rodziców nie jest takie oczywiste. Dla nastolatka internet jest nie tylko źródłem poszerzania wiedzy, ale także przestrzenią kreowania własnego wizerunku i poszukiwania własnej tożsamości, a to już może stwarzać realne zagrożenie, ze względu na jakość dostępnych w sieci treści.

Rodzice choć mają świadomość tej dwoistości świata ich dzieci, w wielu przypadkach nie wchodzą w niego. Nieznajomość i niewiedza rodzą lęk, który wzmacnia poczucie bezradności, a przecież 95,4 proc. pytanych nastolatków korzysta z internetu właśnie w domu, gdzie mogą to kontrolować rodzice.

Aspekt afiliacyjny i tożsamościowy korzystania z sieci internetowej jest szczególnie ważny, kiedy analizujemy wpływ treści negatywnych i pozytywnych na młodego człowieka. Ze względu zwłaszcza na te negatywne i patogenne, rodzice powinni wykazać większe zainteresowanie tym, z jakich stron korzystają ich dzieci, jakich materiałów wyszukują i czemu poświęcają w sieci najwięcej czasu.

Szczególne miejsce w internecie ma patostreaming czyli pokazywanie przemocy i wulgarnych treści, niekiedy będących łamaniem prawa po to, by oglądający to przez internet widzowie płacili nadawcy. W ramach tego zjawiska można wyodrębnić pewien kanon działań i zachowań, które bezwzględnie powinny wzbudzić czujność rodzica i skłonić go do interwencji.

Na co należałoby reagować?

  1. Kiedy na prezentowanym internetowym streamie lub podczas innej formy przekazu, dochodzi do naruszenia nietykalności cielesnej jakiegokolwiek uczestnika;
  2. Kiedy uczestnicy relacji, bądź sam streamer, rzucają groźby karalne wobec siebie nawzajem, wobec osób trzecich lub oglądających widzów. Mogą to być sformułowania typu np. „Znajdę cię”, „Zabiję cię”, „Wyr…m cię”;
  3. Kiedy w nagraniu uczestniczą osoby małoletnie;
  4. Kiedy dochodzi do prezentowania małoletnim czynności lub przedmiotów o charakterze seksualnym;
  5. Kiedy patonadawca nakłania małoletniego do czynności seksualnych przed kamerą;
  6. Kiedy w materiale są widoczne osoby trzecie z zachowania których wynika, że nie mają wiedzy o tym, że są filmowane i nie wyrażają na to zgody;
  7. Kiedy uczestnicy transmisji lub innej formy nagrania zachowują się w sposób zagrażający ich zdrowiu i życiu lub zdrowiu i życiu osób trzecich;
  8. Kiedy widzowie nakłaniają do zachowań zagrażających zdrowiu i życiu patostreamera lub innych osób, płacą za nie. *

Wiele z tych zachowań występuje w relacjach patonadawców masowo, a wspólnym mianownikiem dla nich jest to, że łamią one obowiązujące normy społeczne, prawne, moralne, etyczne czy estetyczne. Patostreamerzy uważają, że są bezkarni, bo przepisy prawa nie nadążają za ich działalnością. Mimo to istnieje legislacyjna możliwość pociągania do odpowiedzialności karnej nadawców patotreści i może ona być rozpatrywana w kilku kategoriach:

  • prawa karnego – za popełnienie przestępstwa;
  • prawa cywilnego – za naruszenie dóbr osobistych lub czyn niedozwolony;
  • prawa porządkowego – kiedy naruszony zostaje obowiązujący regulamin serwisu internetowego.

Skoncentrujemy się na przepisach prawa karnego. Szczególną uwagę chcemy zwrócić na obszar zachowań obserwowanych podczas patostreamingu, mających charakter zachowań seksualnych. Zwłaszcza, że wiele z nich jest skierowanych do widzów nieletnich .

Wśród zachowań spełniających znamiona przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności należy wymienić:

Seksualne wykorzystanie małoletniego – zgodnie z art. 200 kk

§ 1. Kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej lat 15 lub dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej lub doprowadza ją do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

§ 3. Kto małoletniemu poniżej lat 15 prezentuje treści pornograficzne lub udostępnia mu przedmioty mające taki charakter albo rozpowszechnia treści pornograficzne w sposób umożliwiający takiemu małoletniemu zapoznanie się z nimi, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 4. Karze określonej w § 3 podlega, kto w celu swojego zaspokojenia seksualnego lub zaspokojenia seksualnego innej osoby prezentuje małoletniemu poniżej lat 15 wykonanie czynności seksualnej.

§ 5. Karze określonej w § 3 podlega, kto prowadzi reklamę lub promocję działalności polegającej na rozpowszechnianiu treści pornograficznych w sposób umożliwiający zapoznanie się z nimi małoletniemu poniżej lat 15.

Child grooming – to działania podejmowane w celu zaprzyjaźnienia się i nawiązania z dzieckiem więzi emocjonalnej, aby zmniejszyć jego opory i później je seksualnie wykorzystać. Jest to także mechanizm używany, by nakłonić dziecko do prostytucji czy udziału w pornografii dziecięcej. O działaniach tych mówi art. 200a kk, odnoszący się do nawiązywania kontaktów z małoletnim poniżej lat 15 za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej w celach seksualnych.

Publiczne prezentowanie treści pornograficznych – sytuacje takie reguluje nowelizowany w 2014 roku art. 202 kk.

§ 1. Kto publicznie prezentuje treści pornograficzne w taki sposób, że może to narzucić ich odbiór osobie, która tego sobie nie życzy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 3. Kto w celu rozpowszechniania produkuje, utrwala lub sprowadza, przechowuje lub posiada albo rozpowszechnia lub prezentuje treści pornograficzne z udziałem małoletniego albo treści pornograficzne związane z prezentowaniem przemocy lub posługiwaniem się zwierzęciem, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

§ 4. Kto utrwala treści pornograficzne z udziałem małoletniego, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 4a. Kto przechowuje, posiada lub uzyskuje dostęp do treści pornograficznych z udziałem małoletniego, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

§ 4b. Kto produkuje, rozpowszechnia, prezentuje, przechowuje lub posiada treści pornograficzne przedstawiające wytworzony albo przetworzony wizerunek małoletniego uczestniczącego w czynności seksualnej podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 4c. Karze określonej w § 4b podlega, kto w celu zaspokojenia seksualnego uczestniczy w prezentacji treści pornograficznych z udziałem małoletniego.

§ 5. Sąd może orzec przepadek narzędzi lub innych przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstw określonych w § 1-4b, chociażby nie stanowiły własności sprawcy.

To co istotne dla zastosowania powyższych przepisów to fakt, że odnoszą się one do witryn internetowych, znajdujących się na serwerach zlokalizowanych w Polsce. Duża liczba witryn z treściami pornograficznymi nie posiada odpowiedniego ostrzeżenia o zawartych w nich treściach i konieczne jest zastosowanie przez rodziców dostępnych narzędzi ochrony rodzicielskiej dla zminimalizowania ryzyka kontaktu dziecka z pornografią.

W przypadku zachowań nie będących przestępstwem, a również mnożących się w sieci, takich jak np. używanie wulgaryzmów (w miejscu publicznym), warto wspomnieć o odpowiedzialności za wykroczenia. Zastosowanie mają tu przepisy Ustawy z dnia 20 maja 1971 r. art. 141 Kodeksu wykroczeń. Dają one szansę na skuteczniejsze i szybsze w przebiegu postępowanie karne. Organem egzekwującym w takich sytuacjach może być policja lub straż miejska.

Kto odpowiada za publikowanie treści w internecie ?

W przypadku patostreamingu w pierwszej kolejności taką odpowiedzialność ponosi sam nadawca, ale trzeba też zwrócić uwagę na fakt, że bardzo często podejmowane przez niego zachowania są inspirowane przez samych oglądających. W większości przypadków kanały te uzyskują finansowe wsparcie od widzów w postaci tzw. donejtów, co dodatkowo stanowi element prowokujący do przekraczania przez nadawców kolejnych granic.

Z punktu widzenia przepisów należałoby przywołać tu tzw. formy zjawiskowe przestępstwa, takie jak – sprawstwo, współsprawstwo, sprawstwo kierownicze, podżeganie i pomocnictwo. W ich przypadku mówimy o poszerzeniu odpowiedzialności karnej na osoby inne niż sprawcy i zachowania wcześniejsze niż  dokonane. Znajdują się one również w spektrum zjawiska patostreamingu.

Co oznaczają w szczególe?

Współsprawstwo – art. 18 § 1 kk – polega na wykonywaniu przestępstwa z inną osobą i oznacza działania objęte porozumieniem.

Sprawstwo kierownicze – art. 18 § 1 kk – obarcza odpowiedzialnością tego, kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby, poleca jej wykonanie takiego czynu.

Podżeganie – art. 18 § 2 kk – polega na nakłanianiu innej osoby do popełnienia czynu zabronionego.

Pomocnictwo– art. 18 § 3 kk – wiąże się z ułatwianiem innej osobie popełnienia czynu zabronionego. Może to się odbywać np. poprzez dostarczenie jej narzędzi, środka przewozu, informacji lub udzielenia rady. Odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.

W tym kontekście oglądający i wpłacający określone kwoty na rzecz patonadawcy, staje się nie tylko widzem, ale także współtwórcą relacji. Jego udział w tym procederze zwiększa się kiedy np. wymaga od nadawcy lifestreamu zrobienia jakiś konkretnych czynności.

Uruchomienie narzędzi ochrony rodzicielskiej, ale także poszerzona rozmowa z dzieckiem na temat patotreści i ich prawnych konsekwencji to konieczność. Tak jak aktywne poznawanie tego, co jest najbardziej popularne wśród dzieci w sieci internetowej. I tu do działania powinni wkroczyć rodzice.

*Źródło: Patotreści w internecie. Raport o problemie.

« wróć